De haven van Antwerpen was het alternatief. De Britten hadden de stad al ingenomen, maar de noordelijke oever van de Westerschelde (Walcheren) werd nog steeds beheerst door de Duitsers, waardoor geen enkel schip de Antwerpse haven kon bereiken. De geallieerden maakten, in de woorden van Geert Mak, een fatale afweging. In plaats van de verovering van Zeeland werden alle kaarten gezet op Arnhem. De beroemde luchtlandingen in september 1944 moesten de geallieerden in één klap over de Rijn zetten, waarna het hart van Duitsland en zelfs Berlijn voor hen zou openliggen.

De luchtlandingen slaagden gedeeltelijk, maar waar de Amerikanen in Eindhoven en Nijmegen hun doelen bereikten, leden de heroïsche Britse en Poolse parachutisten een nederlaag bij de Rijnbrug die er één te ver bleek te zijn. Van een snelle opmars van de geallieerden kon daarna geen sprake meer zijn en West-Nederland betaalde daarvoor met de Hongerwinter.

Rond Antwerpen was de situatie onveranderd, wat eind oktober 1944 leidde tot de landingen van de geallieerden bij Vlissingen en Westkapelle om de noordelijke oever van de Westerschelde in handen te krijgen. Mak: "Het werd een landing die volgens de betrokken commando's zwaarder was dan die in Normandië". 6000 doden en 17.000 gewonden telde de gecombineerde strijdmacht van Britten, Canadezen, Noren, Fransen en Polen. Voor deze succesvolle bevrijders van Nederland bestaat vreemd genoeg nauwelijks erkenning (monumenten. musea, herdenkingen) in tegenstelling tot de geallieerde verliezers van Arnhem.

Ook Hitler zag scherp het belang in van Antwerpen als aanvoerbasis voor de geallieerden. In plaats van zijn met veel moeite opgebouwde reserve's in te zetten aan het Oostfront, lanceerde hij in december 1944 een offensief in de Belgische Ardennen, met als uiteindelijk doel de herovering van onder meer Antwerpen. Een half miljoen manschappen waren op het hoogtepunt van de slag in gevecht in de Ardennen, waaronder Engelssprekende Duitse commando's die gebruik maakten van Amerikaanse jeeps. Het allegaartje aan Duitse zijde, van geharde SS'ers met hypermoderne Tigertanks en Volkssturm, moest uiteindelijk het onderspit delven.

Patrick Delaforce, zelf oorlogsveteraan en betrokken bij het Ardennenoffensief, beschrijft het met verve in zijn nieuwe boek. Hij was tijdens de oorlog gestationeerd in Nederland en Duitsland en werd gedecoreerd met het Bronzen Kruis in de Orde van Oranje-Nassau. De vaak slordige landkaarten in het boek worden gecompenseerd door zijn meeslepende verhaal, een keur aan foto's en een aantal goede bijlagen, waaronder een lijst met musea in de Ardennen die de herinnering aan deze slag levend houden.

André van Os

Literatuur:
Geert Mak: In Europa. Reizen door de twintigste eeuw, p.738-743 (Atlas, Amsterdam/Antwerpen 2004).

Patrick Delaforce: Het Ardennenoffensief. Hitlers laatste gok (Pearson Education Benelux, Amsterdam 2005).