Aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw was fabrieksarbeid door vrouwen en meisjes in Nederland een omstreden zaak.

Recent onderzoek van Marga Altena toont aan dat handig gebruik van beeldmateriaal van alle tijden is om de publieke opinie te beïnvloeden.

Met de opkomst van de industrie na 1870 groeide het aantal vrouwen werkzaam in fabrieken en werkplaatsen. Door de afwezigheid van vrouwen in arbeidersgezinnen ontstond tegelijkertijd de overtuiging dat deze arbeid sociale verpaupering met zich meebracht.

Desondanks verscheen deze als ongewenst beschouwde arbeid steeds vaker in foto's en films. Sterker, de fabrikanten, Arbeidsinspectie en vrouwenbeweging gebruikten zorgvuldig vormgegeven beeldmateriaal om een opmerkelijk positieve beeldvorming te krijgen.

Alle drie de partijen hadden daar profijt van: de fabrikanten profiteerden van het uitblijven van een verbod op fabrieksarbeid door vrouwen; de Arbeidsinspectie was succesvol in de verbetering van de arbeidsomstandigheden van fabrieksarbeidsters; en de vrouwenbeweging had baat bij handhaving van vrouwelijke fabrieksarbeid omwille van de bevordering van arbeidsmogelijkheden voor middenklasse vrouwen als opzichteressen.

Er werden verschillende media beproefd. De opkomst van geïllustreerde tijdschriften, verbeterde reproductietechnieken en de uitvinding van de film in de tweede helft van de negentiende eeuw, maakten het voor deze drie groepen mogelijk om via visuele media hun ideeën aan een massapubliek te presenteren. Deze gevarieerde 'tegenbeelden' van fabrieksarbeidsters resulteerden in een opmerkelijk positieve beeldvorming, die ten dienste stond van hun sociale en politieke agenda.

Marga Altena promoveerde onlangs aan de KU Nijmegen op het onderzoek 'Visuele strategieën. Foto's en films van fabrieksarbeidsters in Nederland (1890-1919)'.

Visuele strategieën. Foto's en films van fabrieksarbeidsters in Nederland (1890-1919)
Marga Altena
ISBN 90 5260 117 8
328 pp.; gebonden; groot formaat; rijk geïllustreerd.